Οι απειλές και οι «άσσοι» του Σάντσεθ: 5 παράγοντες που θα καθορίσουν τις εκλογές στην Ισπανία

Στο δρόμο για πρόωρες εκλογές βρίσκεται η Ισπανία, με τον πρωθυπουργό της χώρας Πέδρο Σάντσεθ να προκηρύσσει χθες Δευτέρα (5/10) την προσφυγή στις κάλπες στις 29 Νοεμβρίου, μετά τη βαριά κοινοβουλευτική ήττα που υπέστη η κυβέρνηση προσπαθώντας να περάσει μέτρα για ριζική επίλυση της στεγαστικής κρίσης από προοδευτική σκοπιά.

Ηγούμενος ενός κατακερματισμένου πλέον κυβερνητικού συνασπισμού μειοψηφίας στο κοινοβούλιο, ο Σάντσεθ προχωρά σε εκλογική αναμέτρηση προκειμένου να επιτύχει μία ευρεία πλειοψηφία που θα του δώσει τη δυνατότητα να μπορέσει να κυβερνήσει την επόμενη ημέρα, προσπαθώντας παράλληλα να επαναφέρει ως κυρίαρχες τις προοδευτικής κοινωνικές αξίες. Κάτι αρκετά δύσκολο, με βάση τα δημοσκοπικά και άλλα δεδομένα στην Ισπανία.

Παρά τη μαζική κινητοποίηση ανθρώπων γύρω από τη στεγαστική κρίση, με αφορμή και τη σοκαριστική έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη, στην Ισπανία παρατηρείται ένα εντεινόμενο κύμα επιστροφής της Δεξιάς στην εξουσία με παράλληλη ενίσχυση της Ακροδεξιάς.

Το περιοδικό Politico αναλύει πέντε παράγοντες που μπορούν να επιδράσουν καθοριστικά στο αποτέλεσμα των επικείμενων ισπανικών εκλογών.

Τα μικρότερα κόμματα ως ρυθμιστές

Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της Ισπανίας, το κεντροαριστερό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Πέδρο Σάντσεθ (PSOE) και το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (People’s Party) του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, αναμένεται να λάβουν περίπου τα ίδια ποσοστά με τις εκλογές του 2023, με αμφότερα να υπολείπονται της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη κυβέρνηση θα σχηματιστεί από όποιον καταφέρει να συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική συμμαχία.

Οι δημοσκοπήσεις φέρνουν το Λαϊκό Κόμμα στο 34% περίπου, μπροστά από τους Σοσιαλιστές του Σάντσεθ, τους οποίους φαίνεται να υποστηρίζει το 26% των ψηφοφόρων. Ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, Φεϊχόο, δηλώνει άνετος με το ενδεχόμενο να συγκυβερνήσει με το ακροδεξιό Vox, το οποίο συγκεντρώνει περίπου 18%, σύμφωνα με το «Poll of Polls» του Politico. Σημειώνεται ότι το Λαϊκό Κόμμα συγκυβερνά ήδη με το Vox σε αρκετές περιφέρειες της Ισπανίας.

Οι ελπίδες επανεκλογής του Σάντσεθ βασίζονται στην επανάληψη του ίδιου αναπάντεχου «άθλου» που πέτυχε πριν από τρία χρόνια. Τότε αναδείχθηκε δεύτερη δύναμη μετά το Λαϊκό Κόμμα αλλά κατάφερε να σχηματίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία με την αριστερή συμμαχία Sumar, καθώς και με τη στήριξη περιφερειακών και αυτονομιστικών κομμάτων του ισπανικού κοινοβουλίου.

Ωστόσο, τώρα η επιλογή αυτή φαίνεται απρόσιτη λόγω της κατάρρευσης των αριστερών πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Το Sumar -ο μικρότερος εταίρος στον κυβερνητικό συνασπισμό του Σάντσεθ- έχει καταποντιστεί στις δημοσκοπήσεις και αυτή τη στιγμή δεν έχει ηγέτη.

Η Υπουργός Υγείας Μόνικα Γκαρθία είναι μεταξύ των επικρατέστερων για να ηγηθεί της νέας αριστερής συμμαχίας, η οποία σχεδιάζει να παρουσιαστεί ως «Ευρύ Μέτωπο» αργότερα αυτόν τον μήνα. Θα εναπόκειται στον τελικό της ηγέτη να προσπαθήσει να διαμορφώσει μια βιώσιμη αριστερή εκλογική συμμαχία μαζί με τους -ορκισμένους πια αντιπάλους- Podemos, καθώς και με ισχυρές προσωπικότητες όπως η ακτιβίστρια για τη στέγαση και πρώην δήμαρχος της Βαρκελώνης, Αδά Κολάου.

Η μεγάλη άνοδος του ακροδεξιού Vox

Την τελευταία δεκαετία, το ακροδεξιό Vox έχει εξελιχθεί από μια περιθωριακή ομάδα σε υπολογίσιμη πολιτική δύναμη. Πλέον αναδεικνύεται ως πιθανός εταίρος σε μια εθνική κυβέρνηση υπό το Λαϊκό Κόμμα.

Σε αντίθεση με τις τελευταίες εθνικές εκλογές στην Ισπανία, το Vox διαθέτει πλέον ένα σαφές ιστορικό συνεργασίας με το Λαϊκό Κόμμα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Τα δύο κόμματα συγκυβερνούν επί του παρόντος στην Εστρεμαδούρα, την Αραγονία, τη Καστίλη και Λεόν και την Ανδαλουσία, ενώ παλαιότερα κυβερνούσαν στη Βαλένθια και τη Μούρθια.

Στο πλαίσιο αυτών των κυβερνήσεων, το Vox πίεσε με επιτυχία το Λαϊκό Κόμμα να υιοθετήσει αυστηρότερες πολιτικές στο μεταναστευτικό και να καταδικάσει την Πράσινη Συμφωνία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Ορισμένες κυβερνήσεις Λαϊκού Κόμματος-Vox αντικατέστησαν επίσης τις πολιτικές για τη βία κατά των γυναικών με ένα ευρύτερο πλαίσιο «ενδοοικογενειακής βίας» που «αδυνατίζει» τον έμφυλο χαρακτήρα αυτών των εγκλημάτων, ενώ περιέκοψαν και την προστασία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.

Το 2023, ο Σάντσεθ επιστράτευσε το φόβητρο μιας κυβέρνησης Λαϊκού Κόμματος-Vox για να κινητοποιήσει τους ψηφοφόρους ώστε να στηρίξουν την υποψηφιότητά του. Φαίνεται λιγότερο πιθανό ότι αυτή στρατηγική θα έχει την ίδια δυναμική στις προσεχείς εκλογές. Το Vox έχει διευρύνει την πολιτική του εκπροσώπηση σε αρκετές εκλογικές αναμετρήσεις τα τελευταία τρία χρόνια, υποδηλώνοντας ότι το κόμμα ενδεχομένως να έχει απαλλαχθεί από το αρνητικό του στίγμα σε μεγάλο μέρος του εκλογικού ακροατηρίου.

Ωστόσο, το Λαϊκό Κόμμα αναμένεται να κινηθεί προσεκτικά. Αν και ο σαφέστερος δρόμος του προς την εξουσία περιλαμβάνει συνασπισμό με το Vox, μια τέτοια ανοιχτή δήλωση μπορεί να απομακρύνει μετριοπαθείς ψηφοφόρους. Όσο χειρότερα αποδώσει το κεντροδεξιό κόμμα, τόσο μεγαλύτερη εξουσία θα έχουν οι εν δυνάμει ακροδεξιοί εταίροι του για να καθορίσουν την πολιτική γραμμή την επόμενη ημέρα.

Οι «ανοιχτές πληγές» του Σάντσεθ

Υπάρχουν δύο ανεπίλυτα ζητήματα που θα μπορούσαν να ταράξουν το εκλογικό σκηνικό: η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα και οι εκκρεμείς υποθέσεις διαφθοράς που εμπλέκουν μέλη του στενού κύκλου του Πέδρο Σάντσεθ.

Χιλιάδες μεταναστών παραμένουν στη Θέουτα, τον θύλακα της Ισπανίας στο Μαρόκο, μετά από περιστατικά μαζικής εισροής το προηγούμενο διάστημα. Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ετοιμότητα ασφαλείας της Ισπανίας και τις τεταμένες σχέσεις της με το Μαρόκο.

Ενώ οι πρόσφατες διαμαρτυρίες για τη στέγαση έχουν προσωρινά αποσπάσει την προσοχή των ψηφοφόρων, το ενδιαφέρον για τη μεταναστευτική κρίση θα μπορούσε να επιστρέψει καθώς οι δικαστικές έρευνες παράγουν νέα ευρήματα σχετικά με τους χειρισμούς της κυβέρνησης.

Η επίσκεψη του βασιλιά της Ισπανίας Φιλίππου ΣΤ’ στη Θέουτα και τη Μελίγια την επόμενη εβδομάδα θα μπορούσε να προκαλέσει μείζονα διπλωματική σύγκρουση με το Μαρόκο, το οποίο διεκδικεί τους θύλακες ως δικούς του και έχει προειδοποιήσει ότι η επίσκεψη θα αποτελούσε «προκλητική ενέργεια».

Επίσης, τυχόν νέα εισροή μεταναστών στη Θέουτα θα εστίαζε το ενδιαφέρουν στην ανεπίλυτη κρίση και θα αναδιαμόρφωνε το εκλογικό αφήγημα γύρω από την ασφάλεια των συνόρων και την εθνική άμυνα, μια ατζέντα που προφανώς ευνοεί την Δεξιά και την Ακροδεξιά.

Η ατζέντα της προεκλογικής εκστρατείας θα μπορούσε επίσης να εκτροχιαστεί από τα σκάνδαλα διαφθοράς που επηρεάζουν τον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η σύζυγος του Σάντσεθ, Μπεγόνια Γκόμεθ, βρίσκεται αντιμέτωπη με δίκη για αθέμιτη σχέση με εμπορικά συμφέροντα και υπεξαίρεση. Η ημερομηνία της δίκης δεν έχει ακόμη οριστεί και δεν αναμένεται να ξεκινήσει πριν από τις εκλογές.

Νέες αποκαλύψεις που εμπλέκουν τον στενό σύμμαχο του Σάντσεθ και πρώην πρωθυπουργό, Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο, ο οποίος τελεί υπό έρευνα για αθέμιτη σχέση με επιχειρηματικά συμφέροντα, εγκληματική οργάνωση και πλαστογραφία εγγράφων, θα μπορούσαν επίσης να αποβούν οδυνηρές. Το ίδιο ισχύει και για τα ευρήματα που σχετίζονται με την έρευνα για τη φερόμενη «συνωμοσία» του Σοσιαλιστικού Κόμματος να δυσφημίσει τη δικαστική εξουσία.

Tόσο η Γκόμεθ όσο και ο Θαπατέρο δηλώνουν αθώοι.

Η δύναμη των διαδηλωτών

Ο Σάντσεθ δήλωσε τη Δευτέρα (5/10) ότι, κατά τη διάρκεια της θητείας του, η Ισπανία έγινε «η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, κατέχοντας την πρωτιά στη δημιουργία θέσεων εργασίας».

Όμως οι απλοί πολίτες δεν αισθάνονται απαραίτητα τον αντίκτυπο της ισχυρής ανάπτυξης της Ισπανίας και των αριθμών-ρεκόρ στην απασχόληση. Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει τις αυξήσεις των μισθών, αφήνοντας πολλά νοικοκυριά με ελάχιστη πρόσθετη αγοραστική δύναμη, καθώς οι τιμές -και, κυρίως, το κόστος στέγασης- εκτοξεύονται.

Οι ακτιβιστές για τη στέγαση στην Ισπανία κατάφεραν να διοχετεύσουν την ευρύτερη δυσαρέσκεια για το κόστος διαβίωσης και να οργανώσουν μαζικές διαδηλώσεις και κατασκηνώσεις διαμαρτυρίας σε σχεδόν κάθε μεγάλη πόλη.

Συνδικάτα όπως η Ένωση Ενοικιαστών της Ισπανίας θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στις εκλογές, είτε στηρίζοντας ένα κόμμα είτε υπονομεύοντας τη συμμετοχή, καλώντας τους υποστηρικτές τους να απέχουν.

Η εκπρόσωπος της ένωσης, Βαλέρια Ράκου, δήλωσε στο Politico ότι η ομάδα της επιθυμεί από τους πολιτικούς να δεσμευτούν για τη θέσπιση συμβάσεων ενοικίασης αόριστου χρόνου, νομοθετημένες μειώσεις ενοικίων, τερματισμό των εξώσεων και των κερδοσκοπικών μηχανισμών αγοράς ακινήτων, καθώς και μια σημαντική επέκταση της δημόσιας στέγασης μέσω της ανάκτησης κατοικιών που βρίσκονται σήμερα υπό την ιδιοκτησία τραπεζών και επενδυτικών σχημάτων.

Τα κόμματα που θα αναλάβουν αυτές τις δεσμεύσεις ενδέχεται να επωφεληθούν από τις ψήφους των διαδηλωτών. Εάν κανένα δεν το πράξει, ωστόσο, ενδέχεται να υπάρξει σημαντική πτώση της προσέλευσης στις κάλπες, καθώς οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι θα επιλέξουν την αποχή. Παρ’ όλο που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η στέγαση αποτελεί κορυφαία ανησυχία για τους ψηφοφόρους σε όλο το πολιτικό φάσμα, αυτό το σενάριο πιθανότατα θα επηρέαζε περισσότερο τα αριστερά κόμματα.

Το φαινόμενο Τραμπ

Πριν από τρεις δεκαετίες, ο τότε Υπουργός Γεωργίας, Χεσούς Ποσάδα, είχε πει στον συντηρητικό πρωθυπουργό, Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ότι η εκστρατεία του έπρεπε να βασιστεί «λιγότερο στη Συρία και περισσότερο στη (ισπανική περιφέρεια της) Σόρια».

Οι εκλογές στην Ισπανία καθορίζονται κυρίως από τοπικά ζητήματα και όχι από την εξωτερική πολιτική. Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι τα ποσοστά του Σάντσεθ έχουν ανέβει όταν συγκρούστηκε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου για τις συγκρούσεις στη Γάζα και το Ιράν.

Την ίδια ώρα, ο Τραμπ παραμένει ένα άβολο θέμα για το Λαϊκό Κόμμα. Η υποστήριξή του σε μια πιο παραδοσιακά ατλαντική και φιλική προς την Ουάσιγκτον εξωτερική πολιτική δύσκολα ενθουσιάζει το κοινό σε μια χώρα όπου πρόσφατη δημοσκόπηση του Politico έδειξε ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων -το 51%- θεωρεί ότι οι ΗΠΑ αποτελούν «απειλή» για την Ευρώπη.

Ακόμα, η απροκάλυπτα φιλο-MAGA στάση του Vox έχει επίσης δημιουργήσει εντάσεις με τμήματα της εκλογικής του βάσης. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ έχουν συμβάλει στα σταθερά υψηλά κόστη καυσίμων και λιπασμάτων, πλήττοντας ιδιαίτερα τους αγρότες ψηφοφόρους του κόμματος.

Η διαμάχη του Τραμπ με τον Πάπα Λέοντα ΙΔ’ έχει επίσης προκαλέσει αντιδράσεις στους συντηρητικούς καθολικούς υποστηρικτές του, ενώ η σύγκρουση του Αμερικανού προέδρου με την πρώην σύμμαχό του, την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, έχει ενοχλήσει ορισμένους υποστηρικτές της Ακροδεξιάς και στην Ισπανία.

Όσο ο Τραμπ είναι κυρίαρχος παράγοντας στα παγκόσμια δρώμενα οι εξελίξεις στο εξωτερικό μπορούν να έχουν μείζονα αντίκτυπο και στην Ισπανία, ενώ θα μπορούσαν κάλλιστα να διαδραματίσουν ρόλο στις εκλογές.